Токамаците, фузиските реактори во форма на крофна, ја држат плазмата со магнетно поле што делумно го создава струја што тече низ самата плазма. Таа струја најчесто ја поттикнува централна калема што работи како трансформатор, па реакторот може да работи само во импулси. Поради ова, дел од проектите за електрани бараат начин струјата да се создава без трансформатор, иако ITER, кој се гради во Франција и понатаму се планира со импулси.
Истражувачите од американската фузиска установа DIII-D во Сан Диего, со која управува General Atomics, во труд објавен во Physical Review Letters на 9 октомври наведуваат дека за прв пат на кој било уред потврдиле таков начин, т.н. „helicon current drive“. Со антена долга 1,5 метар тие во плазмата испраќале радиобранови од 476 MHz, кои ги забрзуваат електроните во една насока и така создаваат струја.
Идејата не е нова. Во осумдесеттите повеќе групи ја пробале под името „fast wave current drive“, но струјата што ја измериле подоцна е објаснета со друг вид бранови. „Сите што го пробаа тоа во осумдесеттите се надеваа на чудо“, изјави за ANS Боб Пинскер, еден од тројцата главни автори, кој на истата тема работел и во својата теза, бидејќи тогашните уреди не можеле да постигнат услови блиски до реакторските.
Во DIII-D, со 370 kW моќност на брановите, измериле околу 20 kA струја во јадрото на плазмата, со неизвесност од ±10 kA, што се совпаѓа со пресметките. Според авторите, промените во магнетното поле и нестабилностите што се појавиле порано отколку во споредбените тестови со слично загревање не можат да се објаснат само со загревањето.
Сепак, ова е мал дел од вкупната струја во плазмата, која во тестовите била околу 1 MA. Тестот бил само во јадрото и во режим со слабо задржување на плазмата, а во реакторите оваа струја најмногу би требала во средниот дел, каде брановите се очекува да се апсорбираат дури при многу повисок притисок на плазмата. „Треба значително да ја зголемиме моќноста, а тоа не е лесно“, вели Пинскер.
И конкурентските методи имаат ограничувања. Кинескиот EAST, кој минатата година ја задржа плазмата повеќе од 1.000 секунди, и францускиот WEST користат „lower hybrid“ бранови, кои не продираат длабоко во погуста плазма, а британскиот STEP планира речиси 200 „gyrotron“ уреди со микробранови, засега со ниска ефикасност.
Пинскер вели дека е можно хеликонските бранови да се покажат како вистинскиот пристап, но дека е прерано тоа да се каже со сигурност.
